De uitvaartvereniging: relikwie van weleer?
In ons land zijn er op dit moment nog altijd zo’n 460 uitvaartverenigingen, terwijl de uitvaartvereniging voor de meeste Nederlanders een onbekend fenomeen is. Historicus Nina Westland dook voor Vakblad Uitvaart in de geschiedenis van uitvaartverenigingen en ‘Naoberschap in lokale uitvaart’ dat zelfs op de Nationale Inventaris Immateriaal Cultureel Erfgoed Nederland staat.
Uitvaartverenigingen verzorgen uitvaarten in een persoonlijke sfeer, waarbij het traditionele nabuurschap nog een grote rol speelt. Het nabuurschap heeft zijn oorsprong op het platteland in grote delen van Nederland. Het komt neer op burenhulp, waarbij deze buren echt op elkaar konden rekenen. Als iemand overleed, werden onmiddellijk de naaste buren in kennis gesteld. De ‘noabers’ namen alle taken op zich.
Onderzoek en boek
Weten veel mensen niet of nauwelijks wat een uitvaartvereniging is, voor de leden van de nog bestaande verenigingen is het gesneden koek. Zij verzorgen voor hun leden een betaalbare uitvaart, in natura of met een financiële bijdrage, zonder winstoogmerk. Veel uitvaartorganisaties en verzekeraars – zoals Monuta, a.s.r. en PC Uitvaart – hebben een voorgeschiedenis als uitvaartvereniging. Dela is opgericht als coöperatie en is dat nog altijd. Nederland kent dan ook een lange geschiedenis van uitvaartverenigingen, al ontbreekt het nog aan een goed overzicht. Reden voor een onderzoek naar de geschiedenis en de betekenis van uitvaartverenigingen in Nederland.
Het initiatief tot het onderzoek komt van Piet Oudega van Uitvaartvereniging Associatie & IJmond. Op het moment dat hun portefeuille werd overgenomen, was het een normale gedachte geweest om de eigen geschiedenis op te schrijven, maar Oudega wilde het breder trekken. Museum Tot Zover en de Universiteit van Amsterdam werden betrokken en in 2028 verschijnt er een boek dat in gaat op de geschiedenis maar óók op het heden van uitvaartverenigingen. Het is een prachtige geschiedenis die onderlinge hulp, geestdrift en noodzakelijkheid verbindt.
Is er toekomst?
Of er toekomst is voor uitvaartverenigingen? Wel zolang de mens behoefte heeft aan verbinding, solidariteit en een betaalbare uitvaart, stelt Nina Westland. Bij het onderlinge karakter van uitvaartverenigingen is iedereen gebaat. August van Zon van de Neutrale Uitvaartvereniging (NUV) Stadskanaal vat het in Vakblad Uitvaart 5/2026 treffend samen: Noaberschap zou eigenlijk in heel Nederland terug moeten komen. Denk met en om elkaar. Ook bij de uitvaart.
Lees uitgebreid over de geschiedenis van uitvaartverenigingen in Vakblad Uitvaart 5/2026 dat eind september verschijnt. Nog geen abonnee?
